10 tips om een stinkend goed verhaal te schrijven

1. Beslis waar je verhaal over gaat

Dat klinkt als een open deur, maar dat is het allerminst! Het onderwerp van je verhaal is namelijk níet ‘hoogleraar komt knappe studente tegen en wordt verliefd’ of ‘een student die zijn bsa niet haalt en wordt weggestuurd’. Het onderwerp is ‘ontrouw’, ‘ambitie’, ‘onzekerheid’. Pas als je weet wat je eigenlijk wilt zeggen met je verhaal, kun je beslissen welke stukjes wel en niet van belang zijn. Het helpt je met schrappen en beslissen waar je de nadruk wilt leggen. En misschien wel het allerbelangrijkste: het helpt je kiezen waar je moet beginnen.

*
2. Geef je verhaal een begin, middenstuk en eind
Weer zo’n deur die open lijkt tot je er tegenaan botst en constateert dat hij van glas is. Hoeveel verhalen worden er niet gemaakt waarin de schrijver veronderstelt dat de lezer alles van de hoofdpersonen weet? Hoeveel verhalen worden niet afgeraffeld, omdat de schrijver plotseling ontdekt dat de maximale lengte bijna is bereikt? Begin, middenstuk en einde moeten in evenwicht zijn. In het begin schets je het toneel en maak je de lezer duidelijk waar de kern van je verhaal ligt. In het middenstuk overwint de hoofdpersoon de nodige – louterende – problemen (of niet). Aan het einde komt je tot een logische conclusie.

*
3. Maak van je hoofdpersoon geen neuspeuteraar
Denk je origineel te zijn door een misanthropische, chagrijnige hoofdpersoon neer te zetten? Of grappig, door van je karakter een schetenlatende, neuspeuterende vrouwenverkrachter te maken? Niet doen! De lezer heeft personages nodig waar hij mee kan sympathiseren. Dat gaat met dat soort figuren erg moeilijk. Kortom: je moet van erg goede huize komen om met zulke karakters de lezer nog voor je te winnen.

*
4. Maak problemen!
Een verhaal zonder problemen is geen verhaal. Als alles koek en ei is, de hoofdpersoon nergens mee worstelt en eigenlijk diep tevreden is, is er niets om over te schrijven. Dus: gooi de knuppel in het hoenderhok en verzin een probleem. De gelukzalige rust van Arthur Dent wordt verstoord doordat er een intergalactische snelweg wordt aangelegd door zijn huis, Gregor Samsa ontdekt dat hij veranderd is in een gigantisch insect en een onbekende klopt op de deur waarin Tiuri zijn nachtwake houdt. En de pret kan beginnen.

*
5. Weet wat je schrijft
De mogelijkheden van de schrijver zijn eindeloos. Je kunt in het hoofd van een notoire vrouwenverslinder kruipen of op reis gaan naar Mars. Je kunt iemand laten overwinteren op Nova Zembla of een puberaal meisje laten lijden aan anorexia. Niks mis mee. Behalve dat je de lezer moet overtuigen. En dat doe je vaak door kleine, bijna onopgemerkte details in een verhaal die de lezer vertellen: dit is echt. In de praktijk blijkt dat een stuk gemakkelijker als de setting van je verhaal dicht bij je eigen leefwereld ligt, of wanneer je de emoties daadwerkelijk hebt ervaren. Anders loop je het risico er net naast te zitten. Doodzonde, want de kritische lezer prikt er zo doorheen.

*
6. Show don’t tell
Niet voor niets een gouden regel. Een goed verhaal speelt zich als een film af in het hoofd van de lezer. Je neemt hem mee op reis, laat hem kijken door de ogen van je personage, laat hem zijn emoties voelen. Dan is het dodelijk wanneer de details van het plaatje er ingeramd worden door de onhandige schrijver. Je kunt schrijven: ‘Het meisje had blond haar. Ze was lang.’ Of: ‘Het lange meisje streek verstrooid met een hand door haar blonde haren.’ Je kunt schrijven: ‘Ze was verdrietig.’ Of: ‘”Nee”,’ fluisterde ze, terwijl de tranen in haar ogen sprongen. “Dat kan niet waar zijn.”’ Wie een verhaal wilschrijven en geen artikel voor wikipedia, kiest de tweede optie.

*
7. Hook the reader
Nog een Engelse vakterm! Lezers zijn lui en snel afgeleid. Voor je het weet hebben ze je verhaal terzijde gelegd en zijn ze begonnen in de Linda. Geef ze geen kans! Grijp ze bij de kladden vanaf de eerste alina, of beter nog de eerste zin. Sla een vishaak met weerhaken in ze vast en laat ze niet meer gaan. Hoe? Door de eerste regels van je verhaal (en daarna iedere scene opnieuw) krachtig, intrigerend, opmerkelijk of spannend te maken. Geen zin zo belangrijk als de eerste!

*
8. Minder is beter
Wees zuinig met woorden. Vuistregel: als je het in minder woorden kunt zeggen, doe dat dan ook. Negen van de tien keer leiden een overmaat aan bijvoegelijke naamwoorden en bijzinnen alleen maar af van wat je werkelijk wilt zeggen. Of, waar ook veel beginnende schrijvers de fout mee ingaan: drie woorden gebruiken om één emotie te beschrijven. ‘Hij had een onzekere, aarzelende blik in zijn ogen. Weifelend keek hij haar aan.’ Negen van de tien keer ben je het stiekem zelf die geen keuze durft te maken. Beslis dus, of je hoofdpersoon aarzelt, weifelt of onzeker is.

*
9. Praat eens tegen een muur!
De allerbeste manier om te ontdekken of een verhaal soepel loopt, of het ritme van je taal goed is en of er geen rare constructies in zitten. Lees je verhaal luidop voor. De muur voldoet prima, maar als je een levend mens kunt vinden, is dat misschien ook fijn. Dan lees je toch anders en aandachtiger dan wanneer je tegen een stuk gipsplaat aankletst.

*
10. Ga op zoek naar kritiek
Jammer maar helaas. De kans dat je een nieuwe Harry Mülisch of Tommy Wieringa bent is vrij klein. Je kunt er dus veilig vanuit gaan dat je verhaal níet briljant is en nog vele malen beter kan. Zoek iemand die voldoende inzicht heeft om te zien waar de zwakke punten zitten en de moed heeft het je te vertellen – Ouders en beste vrienden kun je schrappen: die zijn immers ingehuurd om te roepen dat je geweldig bent. En als je die persoon gevonden hebt: luíster. De kritiek is niet om je te pesten, maar om je te helpen beter te worden.

Deze tips publiceerde ik eerder in de Universiteitskrant Groningen van 1 dec. 2011 bij het van start gaan van de schrijfwedstrijd ‘De andere kant’, georganiseerd door de UK en het Representatiefonds van de RUG.

Advertenties

2 reacties Voeg uw reactie toe

  1. hoi schreef:

    Leuke tips. En handig. Dankjewel.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s